مصاحبه داکتر ثنا نیکپی با صدیق عابدی سینماگر ورزیده افغانستان

مصاحبه اندیشه نو با صدیق عابدی را اینجا بخوانید

مصاحبه اندیشه نو با صدیق عابدی
سینماگر مشهور افغانستان


بر حسب تصادف ، استقبال گرم هزاران هموطن را از هنرمند مشهور و چهره شناخته شده سینمای افغانستان صدیق عابدی در صفحات شمال افغانستان دیدم که نوار «دی وی دی» آن به تازگی از کابل رسیده بود . این پذیرش و استقبال ، عشق سرشار مردم افغانستان را به هنر و هنرمند نشان میدهد. با تماشای این نوار متیقین شدم که جنگ و وحشت سه دهه اخیر و تداوم آن تا اکنون نتوانسته است هنردوستی و هنرپروری را از ذهن و افکار هموطنان هنرپرور ما بزداید.
هنوز هنرمند در میان مردم ما خود را خوشبخت احساس می کند و هنوز جنگ های تحمیلی و عقبگردی های فرمایشی و فرسایشی نتوانسته است ، هنر و مردم را از هم جدا کند .
تماشای این نوار مرا ,واداشت تا به منظور آگاهی بیشتر خوانندگان اندیشه نو از فعالیت ها و کارکرد های هنری این سینماگر برجسته کشور با وی گفت و شنودی داشته باشم. هنگامیکه موضوع را با آقای عابدی در میان گذاشتم وی با صمیمیت و جبین کشاده آنرا پذیرفت. اینک متن مصاحبه با آقای عابدی پیشکش شما میگردد ، امید است مورد دلچسپی قرار گیرد.
نیکپی : آقای عابدی ، برای من و شاید هم به خواننده های اندیشه نو بسیار جالب است بدانیم که شما چرا برای مصاحبه در رسانه های جمعی حاضر نمی شوید ؟
عابدی : یکی از علت های کم ظاهر شدن من در رسانه ها اینست که من کار عملی را خوش دارم و تشنه ساختن فلم های بزرگ هستم . مصروفیت زیاد این امکان را محدود می سازد.
علت دیگر آن این است که من ملی بودن ، مستقل بودن و مترقی بودن رسانه ها را در نظر گرفته به مصاحبه و همکاری با آنها تصمیم می گیرم.
نیکپی : گرچه همه ، شما را می شناسند ، باز هم خوب خواهد شد اگر از زبان خود تان در باره خود ، کار کردهای هنری ، آموزش مسلکی تان در رشته فلمسازی چیزی بگویید، به خواننده های اندیشه نو بسیار دلچسپ خواهد بود.
عابدی : من یک فلمساز آزاد و مستقل هستم . به این باورم که زیربنای هر اثر افغانی باید با فرهنگ و عنعنه اصیل ملی آمیخته باشد.
رشته تحصیل من ادبیات است . کار سینما را از سناریو نویسی و اکتوری آغاز کردم و با گذشت اندک زمان دست به کارگردانی زدم. تا کنون فلم های را ساخته ام که رنگ و بوی ملی داشته باشد و با خواست و درد های مردم ما بازتاب نماید.
نیکپی : ممکن است لستی از کارکرد های هنری تان را در بخش سینما بیان کنید؟
عابدی :طی سال های متمادی در شرایط بسیار دشوار جنگ و وحشت فلم های را که با درد و غم مردم ما بستگی دارد ساختم که از مهمترین آنها قرار ذیل نام می برم:
1- «عصیان» در باره هجوم و موجودیت قوای شوروی در افغانستان
2. «چاپ انداز» در باره ورزش عنعنوی بزکشی
3. «غربت» در باره جنگ ، مهاجرت و آ وارگی
4. فلم مستند «برگ هایی از تاریخ» در باره حوادث تاریخی و سیاسی افغانستان
5. «ابرها» یا «طالبان» در باره جنایات طالبان در کابل و صفحات شمال افغانستان.
6. فلم های مستند و ده ها سناریوی فلم را رویدست دارم که امید وار هستم در آینده بتوانم از آنها فلم بسازم.
نیکپی : فعلا در کانادا چه مصروفیت دارید؟
عابدی : در کانادا روی دو سناریو کار می کنم و می خواهم با رعایت خصوصیات بیننده های کانادایی تهیه نمایم. در فلم های بعدی ام کوشش می کنم ، خصوصیات فیستیوالی ، قابلیت رقابت و سایر خصوصیت های لازم را در کار سینمایی ام انکشاف بیشتر بدهم.
نیکپی : آقای عابدی دیده می شود که اکثر فلم های شما سوژه ها و پیام های سیاسی دارد. عده یی به این باور هستند که هنر و سیاست باید مخلوط نشود. من با این نطریه موافق نیستم . شما چه فکر می کنید؟
عابدی : به نطر من سینماگری که واقعیت های مردم و کشورش را احساس و درک نکرده باشد، نمی تواند اثری را مطابق میل مردم خلق کند. همه ابعاد مختلف زندگی اعم از فرهنگ ، هنر و اقتصاد و حتی مذاهب در آخرین تحلیل به گونه یی بستگی به سیاست دارد. خصوصا در کشوری که سی سال ظلم ، وحشت به گونه های مختلف زبانه کشیده ، قشلاق ها و «خس کپه های» و کشتزار های مردم ما آتش زده می شود و هر لحظه با این حوادث وحشتناک بر می خوریم . پس چطور می توانیم از این واقعیت ها چشمپوشی کنیم و بجای واقعیت های عینی چیز های بهوده ومبتذل را به مردم پیشکش نماییم. سینماگر ، نویسنده و شاعر باید مسوولیت خود را در مقطع زمانی معین در برابر مردم خود ادا کند.
نیکپی : شما می گویید که هنرمند باید رسالتمند باشد؟
عابدی : بلی دقیق می فرمایید جناب نیکپی. هر کسیکه هنر و قلم را از رسالت جدا میداند در حقیقت اهداف سیاسی خود را عملی می سازد.
نیکپی : عابدی صاحب کدام فلم تان بیشتر مود استقبال قرار گرفت و چطور؟
عابدی : همه فلم های را که من ساخته ام ، تماشاگران زیاد دارند. ولی فلم «طالبان» نه تنها همین اکنون شهرت خوبی دارد و من پیشبینی کرده ام که در آینده ام به علاقه مندان آن افزوده می شود. زیرا تا حال فرصت معرفی درست این فلم برای ما میسر نگردیده است.
نیکپی : معلوم می شود که پر آوازه ترین فلم ساخته شما «ابر» ها است که حالا بنام «طالبان» یاد می شود. بیایید در باره این فلم کمی عمیق تر صحبت کنیم.
خوب خواهد بود اگر بگویید که فلم «طالبان» چه خصوصیت ها و قابلیت ها دارد که تا این اندازه با استقبال گرم بیننده ها مواجه شده است؟
عابدی : مکررا به عرض میرسانم که هر اثری که بازگوکننده دردهای واقعی مردم ما باشد طبیعی است که هر انسان بطور کامل یا قسمی خود را در آن اثر می نگرد. داستان فلم ابر ها که در خارج افغانستان بنام فلم «طالبان» شهرت یافته ، برشی از یک مقطع زمانی سیاه و وحشت است که تاریخ بشریت نظیر آنرا کمتر دیده است. زمانیکه طالبان از کابل تا دریای آمو لشکر کشی می کنند ، آثار فرهنگی و ارزش های ملی ما زیر پاشنه های خونین آنها به خاک یکسان می شود و انسان های این مناطق به علایم قومی به کشتارگاه ها فرستاده می شوند ، اطفال یتیم می شوند و دهکده ها خالی از سکنه می شوند ، مکتب ها را به آتش می کشند یا به قرارگاه های جنگ تبدیل می کنند . این یک تراژیدی است که قصه فلم ابر ها بر اساس آن تهیه شده است.
نمایش فلم طالبان در کانادا مورد استقبال گرم مردم قرار گرفت. زیرا عمده ترین مسایل حقوق بشر، کشتارجمعی ، ژینوسایت
، قتل اسرای جنگی ، زن ستیزی و مسایل زیاد حقوقی و سیاسی در اینفلم انعکاس داده شده است که بدون شک برای نهاد ها و مجامع کانادایی هم جالب و دلچسپ است.
نیکپی: بر علاوه پیام روشن سیاسی ، علت های دیگر هم هست که موجب شهرت آن گردیده باشد؟
عابدی : فلم طالبان یا ابر ها از نقطه نظر هنری به معیار ها و ستندرد جهانی تهیه شده و زیبایی های خاص هنری در آن پرورده شده است. روح فلم با آراستن قشنگ صحنه های که مطابق میل تماشاگر باشد رونق یافته است.
نیکپی: در فلم طالبان از شیوه و مکتب های ادبی و هنری استفاده معقول صورت گرفته است. مثلا سمبولیزم در این فلم جایش را دارد. دیده می شود که شما به سمبولیزم علاقه دارید و آنرا درک و هضم کرده اید.
چه می شود .که در باره این مکتب و ژانر های دیگر هنری که در کار شما دیده می شود ، مختصرا توضیح بدهید.
عابدی : از نظر من تاروپود یک فلم باید با زیبایی تنیده شود. زیرا سینما خود یک زیبایی است. حتی صحنه های دلخراش هم باید زیبا و هنرمندانه نشان داده شود. یک اصل را باید همیشه در نظر داشت که انسان ها زیبا پسند هستند.
هر اثر سینمایی کوتاه یا دراز باید بشکل سالم رهبری شود. اگر دایرکتر فلم را از اول تا آخر رهبری معقول و منطقی کرده نتواند ، زشتی ها و ناهمواری های آنرا دیده نتواند و بر ساختار اثرش تسلط نیرومند نداشته باشد و ریالیزم ذوق و خواست کته گوری های تماشاگران را درک کرده نتواند ، بدون شک اثرش نیز ارزش هنری ندارد. من فکر می کنم دایرکتر تا حدی جامعه شناس باشد ، دانش و معلومات کافی در بخش های ادبیات و فلکلور داشته باشد. باید یادآور شوم که شرقی ها سمبول را جز زندگی شان میدانند. سینما نمی تواند جدا از سمبولیزم باشد. درک شما درست است آقای نیکپی ، من بسیاری از صحنه های فلم «ابرها» را با شالوده های این مکتب آرایش داده ام .
نیکپی: بسیار عالی ، از جواب شما این نتیجه بدست می آید که استفاده از سمبولیزم ، ریالیزم ، استه تیک و همچنان استفاده از فلکلور ، ادب و جامعه شناسی دیگر بخش های علوم و فنون کار شما را رنگ و رونق اکادمیک داده است.
موضوع مهم دیگر اینکه انتخاب آهنگ ها ، موسیقی، و کرکتر ها در فلم «طالبان» بسیار دقیق ، ماهرانه و روشن و حساب شده انجام شده است. این کار را تنها خود تان می کنید یا کسی باشما همکاری می کند؟
عابدی : اشعار ، موسیقی و کمپوز در فلم «ابرها» جدید است. هر آهنگ و نغمه را با تناسب درست با صحنه انتخاب کرده ایم . آهنگ جدایی که توسط امیرجان صبوری سروده شده، قرار بود که تا نشر و نمایش فلم در جای دیگر سروده نشود. اما متاسفانه آن آهنگ تا حال چند بار اجرا شده است.
نیکپی : شما گاهی شعر هم می سرایید و داستان هم می نویسید و سینما گر هم هستید ، چقدر خوب که این همه استعداد و قابلیت و ظرفیت در یک شخص تمرکز یافته است. اگر یکی از نمونه های شعری تان را بخوانید و در باره داستان های تان چیزی بگویید، به خوانده های ما جالب خواهد بود.
عابدی : بلی آقای نیکپی ، فکر می کنم انسان هر تخصص و مسلکی که داشته باشد ، نمی تواند بدون شعر ، موسیقی و زیبایی ها زندگی کند. من هم زمانی شعر می سرایم ، داستان کوتاه می نویسم و اکثر اوقاتم را در سناریو نویسی میگذرانم.
باید دانست که شعر ، موسیقی و داستان با هنر سینما رابطه بسیار نزدیک دارد و سینما نمی تواند بدون این چیز ها وجود داشته باشد. به عقیده من زندگی بدون هنر ، شعر ، کتاب و مطالعه رنگ و بویی ندارد. من به این باور هستم.
اینک مطابق خواهش شما یکی از نمونه های شعرم را به مناسبت حلول عید سروده ام به شما می خوانم اگر لازم دانستید نشر کنید:
فریاد آواره
چسان سوی هلالت بنگرم من
که دور از آشیان و کشورم من
سروری نیست بهر قلب پردرد
حلول عید را ناباورم من
درین هجرتسرا جان و تنم سوخت
میان شعله های اخگرم من
ببارم از دو دیده اشک حسرت
شب عید در میان بسترم من
چنان فریاد دارم در شب عید
که گوش کهکشان را می درم من
صدای خامة صدیق تلخ است
به قلب آسمان درد آورم من
از داستان های که به یاد دارم بنام های : مادر، زن و یتیم است که سال های قبل در مطبوعات کابل نشر شده اند.
سوال : صحنه های فلم «طالبان» ترکیب نبوغ آمیزی از جنگ صلح ، خانواده ، تجارت است ، که آنرا از تقلید ها و تاثیرات فلم های خارجی متمایز می سازد. آیا همه فلم های تان این خصوصیت را دارند ؟
عابدی : هر دایرکتر و فلمساز باید شیوه خاص خود را داشته باشد. من هم کوشش کرده ام که روش خود را داشته باشم. همچنان می خواهم که سینمای افغانستان دارای روش متفاوت از کشور های دیگر باشد. دنباله رویی و تقلید از سیمناهای دیگر کشور ها ضرور نیست و لزوم ندارد. فرهنگ غنی ، خصوصیت های بزرگ ملی و موضوعات بسیار انباشته شدة سینمایی در وطن برای داشتن یک سینمای مستقل ملی کافی است.
در صورتیکه سینماگران ما از فلم های خارجی الهام بگیرند ، در آنصورت مورد پذیرش مردم واقع نمی شوند. من طرفدار یک سینمای نیرومند ملی که در عرصه بین المللی جایگاه مناسب خود را داشته باشد ، هستم که بتواند با رقابت مثبت فعالیت نماید.
سوال: آقای عابدی ، از اصل موضوع دور نشویم ، چه تفاوتی میان فلم های شما و فلم های هندی از نظر پیام ، اهداف و استفاده از ژانر ها و وغیره موجود است.
جواب: فلم های من نظر به سوژه و هدف های مشخص و پیام مهای انسانی که دارد از فلم های کشور های دیگر تفاوت دارد. زیرا در این فلم ها ویژه گی های عمیق ملی ، محلی و مردمی در نظر گرفته شده است.
نیکپی : یک موضوع مهم و دقیق دیگر را فراموش نکنیم. اینکه شما فلم می سازید و با نمایش آن بالای انسان ها و جامعه تاثیر می اندازید. اگر بگوید که این فلم و جامعه چه تاثیری بالای شما دارد؟
عابدی : استقبال گرم مردم از آفریده های هنری من الهام دهنده کار بعدی من نیز می باشند. واکنش مردم در مقابل کار هنری ام ولو اگر در مخالفت با من هم باشد برای من آموزنده است. تداوم این دوران رابطه بین من ، هنرم و مردم را تکمیل می نماید که بدون آن کار هنری ناممکن است.
نیکپی : به ادامه سوال قبلی می خواهم بگویم که همانطوریکه فلم های شما طرفداران زیاد دارد ، بدون شک مخالفین هم . از جمله مخالفت در مقابل فلم «طالبان» بسیار مشهود است. چه گفتنی هایی در این عابدی : من در فلم «ابر ها» بر بنای یک واقعیت تاریخی تکیه کرده ام که جنایات بی نظیر در آن انعکاس دارد. این کار نمی تواند بدون مخالفت بوده باشد. همانطوریکه از ساختن فلم «عصیان» از لشکرکشی اتحاد شوروی در افغانستان حکایه میکرد ، طرافداران رژیم شوروی مخالفت شدید در برابر من اتخاذ نموده و تبلیغات گوناگون را علیه من به راه انداختند. واضح است که واکنش با فلم «طالبان» هواخواهان طالبان و ملاعمر در این جا و آنجا توطئه های چیده و در آینده هم آرام نخواهند نشست. اما من هراسی ندارم. من به بصفت یک سینماگر ملی رسالت خویش را در برابر مردم خود انجام میدهم و در آینده ام چنین فلم هایی را خواهم ساخت.
نیکپی : مخالفت های در مقابل کار شما انفرادی است ، گروهی ، نهادی . اگر آنرا تشریح کنید ، بسیار دلچسپ خواهد بود.
عابدی : اکثر مخالفت های تبلیغاتی علیه کار هنری من بخصوص در مخالفت در فلم «طالبان» به نظر می رسد که گاهی در کردار و برخورد نهاد ها و تنطیم ها مشاهده می شود. ولی تا اکنون هیچ نوع اقدام گروهی و کتلوی در مخالفت به کار هنری من دیده نشده است. زیرا هواخواهان و علاقه مندان من در جامعه زیاد است که متعصبین نمی توانند مخالفت شان را ابراز کنند.
نیکپی : آقای عابدی برمیگردیم به جوانب دیگر موضوع . آمادگی ، ایجاد و نمایش یک فلم ولو اگر کوچک هم باشد کار بسیار دشوار است. ساختن فلم «طالبان» که در آن نیروی زیاد تخنیکی ، بشری و فکری بکار برده شده ، ایجاب مصارف زیاد را می کند. در این مورد چه می گویید؟
عابدی : در ساختن این فلم نیروی ملی و مردمی بشکل داوطلبانه برای من زیاد مفید بوده که مصارف آنرا به حد اقل رسانیده است. اگر فلم سازان دیگر در جمع آوری مردم ، انتقال و جابجایی آنها پول مصرف می کنند ، ولی در فلم «طالبان» این کار از طرف مردم رضاکار انجام شده است. مردم با شور و شوق تمام در این پروسه سهیم می شدند.
نیکپی : دولت افغانستان در ساختن فلم های تان چه نقش داشت ، آیا از همکاری وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان بهره مند شده اید؟
عابدی : دولت کنونی افغانستان در باره همه عرصه های فرهنگ و منجمله سینما و فلم بکلی نمی اندیشد. فعالیت های فرهنگی دولت زیر تاثیر رقابت های ناسالم گروهی و سیاسی قرار گرفته و فرصتیبرای رشد هنر و فرهنگ ندارد. متاسفانه دولت نه تنها خود در این زمینه کار نمی کند، بلکه از سینماگران مستقل هم حمایت نمی کند . فلم های که توسط افراد مستقل تهیه میگردد ، مصوون نیست و زمینه های چپاول آن مساعد است .

نیکپی : فلم «طالبان» که بیانگر همه مصیبت های جنگ از جمله مهاجرت است، نمی توانست بدون استفاده از مرز تکمیل گردد. هماهنگی این کار برای شما مشکل نبود؟
عابدی : کشور همسایه ازبکستان امضا کرده بودم که آنها شرایط استفاده از مرز و خارج از آنرا برای من مساعد ساختند. باید متذکر شد که قسمت بیشتر فلم در داخل کشور و تنها چند صحنه آن در مرز و خارج از آن تهیه شده است که مصارف زیاد ندارد.
نیکپی : عابدی صاحب ، برمیگردیم به نمایش فلم «طالبان» در کانادا. این فلم تا حال چند بار در کانادا و به کدام سطح نمایش داده شده است و انعکاسات آن از طرف جامعه غیر افغان ، محافل هنری ، فرهنگی و دولتی کانادا چطور بوده است؟
عابدی : فلم «طالبان» بار نخست به ابتکار اتحادیه تورک تباران و همکاری هاشم خان رحمتی داکتر بسم الله دایی در شهر «گوالف» به نمایش گذاشته شد . بار دوم در سینمای وبساست شهر تورنتو که عده ی زیاد مردم اعم از جامعه افغان و کانادایی در آن حضور داشتند. بار سوم قرار درخواست کالج «مرگرنو» ، در تالار سینمایی آن کالج نمایش داده شد که مورد استقبال گرم شاگردان و استادان قرار گرفت. بار چهارم به ابتکار انجمن فرهنگی و اجتماعی افغان های مقیم کیوبک و به همکاری برهان شیرزاد و نورمحمد نظری در سینمای …. شهر بروسارد کیوبک به نمایش گذاشته شد که با استقبال گرم مردم روبرو شد. انعکاسات نمایش ها نه تنها از جانب جامعه افغان ، بلکه از طرف کانادایی ها بسیار چشمگیر است.
نیکپی : نهاد های افغان و کانادا چه موضع گیری را در نمایش فلم اختیار کردند. آیا از همکاری های آنها بهره مند شده اید و یا کسی به وعده همکاری داده است یا خیر؟
عابدی : بلی در نمایش فلم «طالبان» جامعه افغان در کانادا و کانادایی ها به ما همکاری کرده اند که به گونه مثال از همکاری نهاد ها و مراجع ذیل قدردانی می نمایم :
1- اداره فاکولته «مرگرنو»
2- اتحادیه تورک تباران افغانستان در شهر «گوالف»
3- ماهنامه اندیشه نو
4- عبدالناصر جان
از همه افراد و نهاد های که به نحوی با ما همکاری کرده اند صمیمانه تشکر می کنم.
نیکپی : چه می شود که دره باره کمبودی های فلم «طالبان» حرفی چند داشته باشیم؟ از آنجاییکه فلم «طالبان» تماشاگران خارجی دارد ، بهتر خواهد بود اگر به انگلیسی دوبله میشد. آیا این ضرورت را درک کرده اید و اقدامی رویدست دارید؟
عابدی : بلی ، همین اکنون ترجمه دقیق و مکمل انگلیسی داستان فلم را در دست داریم که در نمایش آینده از آن استفاده می کنیم. ولی در باره دوبله آن به زبان انگلیسی در آینده تصمیم خواهیم گرفت.
اگر افراد ذیعلاقه و نهاد های فرهنگی داوطلب در زمینه با ما همکاری کنند ، خوش می شویم . (…….)
نیکپی : اگر از کمبودی های کوچک و تخنیکی بگذریم ، یک کمبود اصولی و اساسی در فلم موجود است که رنج و مصیبت همه قربانیان وحشت طالبی در فلم انعکاس داده نشده است. در کار بعدی تان آنرا در نظر دارید؟
عابدی : «فلم ابر ها « یا «طالبان»بازتاب جامع از یک فاجعه است که قربانی آن مردم افغانستان است. ما از امکانات دست داشته استفاده کرده این فاجعه را انعکاس دادیم. ما فرصت کافی برای ادامه این کار داریم . اگر دیده باشید این هنوز بخش اول فلم «طالبان» است. هرگاه افراد ، نهاد ها ، متشبثین خصوصی و هر کسیکه امکانات مادی و فکری ادامه بخش دوم یا سوم فلم را داشته باشند ، هنر من در خدمت آنهاست و در هر گوشه یی از افغانستان که ممکن باشد این فلم را ادامه میدهیم. فاجعه طالبان آنقدر عمیق و وسیع است که هزاران فلم نمی تواند همه آنها را بازگو نماید. من سوژه های زیادی دارم که نمی خواهم آنها را افشا کنم ، ولی بالای سناریو های احتمالی ادامه فلم «طالبان» نیز کار می کنم. هرگاه ذوات ذکر شده در فوق بخواهند با حوادث مشخص ، انعکاس گر کامل قربانیان آفت طالبی باشند، من آماده و شایق همکاری با آنها هستم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *