مصاحبه اندیشه نو با وزیر تحصیلات عالی افغانستان

مصاحبه اندیشه نو با وزیر تحصیلات عالی افغانستان

مصاحبه کننده: داکتر ثنا متین نیکپی

مصاحبه اندیشه نو
با پروفیسور داکتر حسنیار وزیر تحصیلات عالی افغانستان

نشر شده در صفحه اول و هفتم اندیشه نو، اکتوبر 2005

اندیشة نو : جناب وزیر خرسندم ، در آغاز سال سوم نشرات اندیشة نو با شما گفت و شنودی را انجام میدهم. در آغاز می خواهم خاطر نشان سازم که نشرات بیرون مرزی افغان منجمله اندیشة نو غیابت شما و کار های پژوهشی تان را در نشرات شان یک ضایعه میدانند. احساس متقابل شما در این مورد چطور است؟
پروفیسور حسنیار: سلام خدمت شما، هیأت تحریریه و خواننده های عزیز «اندیشة نو» من خیلی وقت است که افتخار همکاری قلمی بانشریه شمارا ندارم. اما به عنوان یک خواننده شماره های آنرا از اینجا و آنجا بدست می آورم . اندیشة نو با انتشار مطالب تحلیلی در زمینه مسایل اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی به زبان ساده و بصورت متنوع و گوناگون پرهیز از یک جانبه گرایی جایگاه خاص در میان مطبوعات بیرون مرزی افغان ها پیدا کرده است.

چگونه سر زخجالت برآورم ایدوست
که خدمت بسزا برنیامد از دستم

اندیشة نو : از کدام کار تان لذت بیشتر میبرید یا راضی هستید؟ هدف من کار های علمی و پژوهشی و کار وزارت است.
پروفیسور حسنیار: من از طرح یک پلان ستراتیژیک ده ساله سه مرحله یی «کوتاه مدت ، میان مدت و دراز مدت» برای مدرنیزه سازی آموزش عالی افغانستان لذت می برم.
تنها در قالب یک برنامه رشد و توسعه است که می توان از عهده کار آموزش عالی با کیفیت، برامد و در بستر یک برنامة رشد و توسعه است که تبادل شاگرد ، بورسیه و ارتباط های علمی می تواند نتیجه بدهد. نظام آموزشی چه از نظر کیفی و چه از نظر کمی شدیدا صدمه دیده است. آموزش عالی از محدودیت و عدم دسترسی به کیفیت بی نهایت پایین ، روش و نصاب درسی کهنه ، نامنسجم ، ناهمأهنگ ، عدم تنوع و عدم ساخت مناسب و مواد درسی ، عدم ارتباط با اقتصاد در یک دنیای جهانی شده ، پول ناکافی و نا مؤثر ، مدیریت از رنگ و رو رفته ، منزوی از جهان علمی و فرهنگ روشنفکری ، عدم ابتکار ، عدم امکانات ارتقای سطح تخصص علمی استادان، عدم آینده نگری برای روبرو شدن و بهره برداری از خواسته های اجتماعی از آموزش عالی. پس ضروری است که کیفیت و کمیت آموزش عالی را بالاترین اولویت ملی بدانیم. ما در مسابقه با زمان قرار داریم و آموزش عالی به تنهایی می تواند صلح ، ثبات ، امنیت و دموکراسی ، آزادی و عزت را به کشور ما به ارمغان بیاورد.
اندیشة نو: شنیده می شود که شما منجیث یک وزیر مسلکی با مشکلات و کار شکنی های زیاد از جانب ارگان ها و مقامات دولتی روبرو هستید . آیا این ادعا واقعیت دارد؟ اگر واقعیت داشته باشد ، تفصیل بیشتر آن چطور است.
پروفیسور حسنیار:
چون هدف من ایجاد آموزش عالی است که در آن فقط لیاقت وشایستگی معیار باشد ، نه زور و زر و واسطه ، بنابرین موانع زیادی از جانب آنهاییکه در طی دو دهه اخیر تمامی امتیازات را بخود اختصاص داده بودند ، ایجاد میگردد. دپلوم های جعلی ،
تبدیلی های جعلی، شماری مکتب ناخوانده شامل پوهنتون ها گردیده اند. مربوط به گروپ های زور آورند که ما قاطعانه آنها را افشا می کنیم و حامیان آنها با ما در ستیزند. خوشبختانه رئیس جمهور حامد کرزی و اکثریت اعضای کابینه از برنامه اصلاحی من حمایت می کنند. تا حال شماری از کارمندان دولتی و حتی داکتر های طب شناسایی شده اند که دپلوم های جعلی دارند . استادانی که فاقد تحصیلات عالی اند به حیث استاد مقرر شده اند. بطور مثال : فارغ التحصیل مدرسه اسدیه مزارشریف (صنف 14) به حیث استاد فاکولته حقوق مقرر شده است. شماری از استادان به حکم جنگ سالاران مقرر شده اند و حتی رتبه علمی (پوهاندی) توسط احکام شماری از جنگ سالاران داده شده است. من می خواهم جعلکاری ها را افشا و امتیاز رتب و مدارج علمی را از آنها پس بگیریم. این عمل عده یی را ناراض ساخته و علیه ما جبهه گیری می کنند.
اندیشة نو:
از کار شما در چوکی وزارت تحصیلات عالی یک سال میگذرد ، مایل هستید فشرده کار یک ساله تان را با خواننده های اندیشة نو در میان بگذارید؟
پروفیسور حسنیار:
صادقانه بگویم آموزش عالی در طی هفت ماه گذشته دستاورد های فراوان داشته است. حسب آتی در زمینه گزارش فشرده ارایه میگردد:
1. پلان ستراتیژیک ( کوتاه مدت «دوساله» ، میان مدت «پنج ساله» و دراز مدت «ده ساله» ) به منظور ارتقأ کیفیت تحصیلی پوهنتون های افعانستان که سرانجام مولد دانش و تکنالوجی شوند، طرح شده است.
2. طرح قانون جدید تحصیلات عالی با توجه به معیاری نمودن سیستم تحصیلات عالی و همأهنگی با سیستم های جهان از فعالیت های عمده ماست که غرض تصویب به وزارت عدلیه فرستاده شده است. این قانون آزادی کار اکادمیک را تعیین می کند . بر اساس نورم و مواد این قانون نماینده های محصلان می توانند در شورای علمی پوهنتون ها اشتراک نمایند.
3. تغییرات تدریجی سیستم تحصیلی کنونی به سیستم جهانشمول آموزشی یعنی سیستم کریدت از سال اکادمیک 1384 هجری شمسی در تمام 19 مؤسسه تحصیلات عالی افغانستان آغاز گردیده است.
4. کار بالای نصاب درسی جدید ( (New Curriculum بر اساس سیستم کریدت و اصلاح آموزش عالی آغاز گردیده و سر از سال اکادمیک 1385 خورشیدی تطبیق خواهد شد.
5. معرفی تکنالوژی معلوماتی (IT) در وزارت تحصیلات عالی و در شماری زیادی از پوهنتون ها از سال 1384 (مطابق 2005) آغاز گردیده است.
. بیرون نمودن نسبی تحصیلات عالی از انزوای اکادمیک و تأمین روابط علمی و اکادمیک با پوهنتون های مختلف جهان به گونه مثال المان (پوهنتون های بوخم ، بن ، کلن و پوهنتون تخنیکی برلین) ، امریکا (پوهنتون های الیوتای جنوبی ، ماساچوست و پردو) ، فرانسه (لیون) و سویس (زوریخ).
7. اعزام شماری زیادی از استادان در بورس های کوتاه مدت ودرازمدت تحصیلی در کشور های ایالات متحده امریکا ، جاپان ، کوریای جنوبی ، المان ، ایتالیا ، ایران ، هندوستان و فدراسیون روسیه.
8. رهنمود نحوة استفاده از بورسیه ها از سوی وزارت تحصیلات عالی ترتیب و رسما به مؤسسات تحصیلات عالی ارسال گردیده است. این رهنمود باید به طور
عام مکانیزم و شرایط لازم را پیرامون استفاده از بورسیه ها تسجیل می نماید و در نتیجه بورسیه ها را مستقیما به مؤسسات واگذار می کند و وزارت تنها از طریق تفتیش داخلی برای اجرای این نظارت خواهد نمود. بدینگونه وزارت رقابت آزاد را تشویق نموده و کار مؤسسات را بخود شان واگذار نموده و از مداخله های بی جا در امور آنها دوری خواهد کرد.
. طرح ایجاد برنامه های تحصیلی مسلکی دوساله (کمونیتی کالج)
10. جلب کمک های بین المللی مانند چهل ملیون دالر کمک بلاعوض بانک جهانی برای شش پوهنتون عمده کشور و کمک پنجاه ملیون دالر اداره انکشاف بین المللی امریکا برای پوهنتون تعلیم و تربیه و فاکولته های تعلیم و تربیه، تجهیزات لابراتواری پوهنتون های کابل و تعلیم و تربیه توسط جاپان به ارزش چهار ملیون دالر و تجهیزات لابراتوار های پولتخنیک کابل توسط کوریای جنوبی به ارزش دو ملیون دالر.
11. فعال نمودن لیلیه ملی نسوان (National Women Dormitory ) توسط امریکا
12. توزیع شمار زیادی کمپیوتر به مؤسسات تحصیلات عالی کشور.
13. تطبیق برنامه های اصلاحات اداری وزارت تحصیلات عالی.
14. برگزاری نخستین امتحان کانکور با استفاده از امکانات تخنیکی پیشرفته در داخل کشور به کمک بانک جهانی و یونسکو ارزیابی نتایج امتحان با استفاده از دستگاه (OMR) کمک کوریای جنوبی ، ایجاد بانک سوالات ، ایجاد بانک معلوماتی در مورد کاندیدان امتحان کانکور.
15. لغو تبدیلی جدیدالشمولان و به این وسیله ممانعت کامل از فساد احتمالی در زمینه و کوتاه کردن دست قدرت مندان و کشف باند های جعل کار.
16. جلوگیری از فساد اداری به میزان قابل ملاحظه.
17. افزایش امتیاز کادر علمی استادان به گونه مثال : پوهاند (1500 افغانی) معادل در حدود سه صد دالر ، پوهنوال دو صد و پنجاه دالر ، پوهندوی دو صد و چهل دالر پوهنیار یک صدو هشتاد دالر و پوهیالی یکصدو پنجاه دالر . همچنان برای مدت یک سال برای درجه علمی داکتر PhD سه صد دالر ، ماستر دو صد دالر و لیسانس یکصد دالر از بانک جهانی به عنوان مدد معاش در نظر گرفته شده است. اکنون یک داکتری که پوهاند باشد، در حدود هفت صد دالر به شمول معاش رتبوی اخذ میدارد که این مقدار بیشتر از معاش استادان ایرانی ، پاکستانی و هندوستانی است.
18. تلاش جدی و موفقانه برای غیر سیاسی شدن پوهنتون ها .
19. ترمیمات ساحه های پوهنتون های کابل ، پولتخنیک ، تعلیم و وتربیه .
20. سازماندهی مجدد و کار آمد ساختن وزارت تحصیلات عالی ، دپارتمنت ها ، مدیریت ها و 19 مؤسسه آموزش عالی آن.
اندیشة نو :
بخش عمده تحصیلات عالی پوهنتون کابل است ، شایعاتی در مطبوعات به نشر میرسد ، گویا (اکثراستادان بیشتر به ملا و قوماندان مشابه است ، تا استاد).
پروفیسور حسنیار:
نیاز به یادآوری نیست که جامعه افغانی در اثر دو دهه جنگ و مهاجرت ها در یک «بحران عمیق» دچار است. سیمای فرهنگی پوهنتون ها بیشتر سیمای روستایی دارد. اما کاربرد واژه ملا یا قوماندان به استادان پوهنتون جای ندارد. این شاید برداشت شماری از محصلان باشد. اما از این واقعیت نباید انکار نمود که خشونت هنوز هم در میان پوهنتون ها وجود دارد که این میراث دو دهه جنگ و خشونت در جامعه می باشد. در اینجا بد نیست در مورد جوانان امروز چند نکته را یاد آوری نمایم. گفتمان و سبک زندگی نسل جدید بسیار متفاوت از نسل پیشین است. آرمانها ، علایق و مطالبات این دو نسل به بطور عجیبی متفاوت از یکدیگرند. نسل پیشین نگران نسل جدید است و از بحران هویت سخن می گوید. ولی سخن دقیق آنست که نسل جدید دارای هویت واحدی نیست . نسل جدید هنر پیشه ها ، خوانندها ، ورزشکاران ، سیاستمداران و متفکران غربی را بمراتب از میراث فرهنگی کشور خود شان می شناسند. فضای دو دهه استبداد و فرهنگ ستیزی نسل جوان را مجبور ساخت تا فرهنگ بیگانه را نسبت به فرهنگ خودی ترجیع دهند.
اندیشة نو:
میگویند اکثر استادان پوهنتون کابل که چیزی برای تدریس ندارند ، بجای درس نصیحت های پدرانه می کنند یا به تبلیغات مذهبی می پردازند.
پروفیسور حسنیار:
در این مورد مبالغه صورت گرفته است.
اندیشة نو :
طرز لباس ، برخورد و معاشرت در میان محصلین و استادان پوهنتون کابل طوریست که تفاوت چندانی میان دانشگاه و مندوی نیست. آیا مسوولین دانشگاه کابل اصلاحاتی را در زمینه رویدست دارند و به شما ارایه کرده اند؟
پروفیسور حسنیار:
این قضاوت درست نیست . اما لباس اکثر شاگردان لباس .محلی است ودریشی پوشان در میان آنها انگشت شمار اند.
اندیشة نو:
در باره نارضاییتی ها و تظاهرات محصلین که جنبه های اقتصادی و قسما سیاسی داشته چه نظر دارید ؟
پروفیسور حسنیار:
تظاهرات محصلان در پوهنتون سه علت دارد:
1.در طی سال های گذشته در اثر فشار زورمندان تعداد ناکامی بسیار کم بوده ، اما اکنون با برداشتن گام های استوار به سوی قانونیت ، شاگردان ناکام (چانس دوم ، سوم ) می خواهد و یا ناکام های دوساله ، چانس یک سمستر اضافی را می خواهند. چون هر دوی این خواستهای خلاف قانون میباشد ، دست به مظاهره میزنند. محصلان ناکام پرچمدار مظاهره اند ، نه محصلان لایق که نظام آموزش عالی را اعتراض نماید در عین زمان حاملین شعار احزاب سیاسی هم همین ناکامان اند.
2. کمبود ها ، مخصوصا کمبود لیلیه ها در تمامی

پوهنتون ها در سال 1384 تعداد محصلان که از امتیاز لیلیه برخوردار شده اند به 14800 نفر میرسد که امسال این عدد دبه 17000 نفر رسید. به عبارت ساده تر امروز 48 در صد محصلان از امتیاز لیلیه استفاده میکند. این در حالی است که70 در صد کل بودجه عادی وزارت تحصیلات عالی در لیلیه مصرف می شود.
3. برخلاف گذشته محصلان به دسته های قومی و
تنظیمی تقسیم شده اند. با کمال تأسف قومگرایی به یک ایدیولوژی تبدیل شده است. اگرجه گروپ های چپی با شعار مشابه دهه 40 خورشیدی در حال تشکل اند، اما بازار ندارند. باوجودیکه احزاب سیاسی هر کدام می خواهند از محصلان بحیث یک آله سیاسی استفاده نمایند ، اما رشته های قومی قوی تر اند.
اندیشة نو: در زمان طرح و تصویب قانون اساسی ، حکومت کوشش کرد که تحصیلات عالی را به سکتور خصوصی بدهد که با اعتراض شدید مردم مواجه شده و مجبور به عقب نشینی شد .
واضح است که حکومت از دولتی بودن تحصیلات عالی در افغانستان راضی نیست. آیا مشکلات امروزی تحصیلات عالی در افغانستان با این موضوع رابطه ندارد؟
پروفیسور حسنیار: قانون تحصیلات عالی افغانستان به تشکیل پوهنتون های خصوصی اجازه میدهد، تا طبق قانون تحصیلات عالی تشکیل شود. در حال حاضر در حدود چهار درخواست از طرف شخص و سازمان تحت بررسی ثبت و اعتبار دهی وزارت تحصیلات عالی است.
بحران تحصیلات عالی : وقتی که دروازه های مؤسسات تحصیلات عالی در سال 1381 هجری شمسی (2002 ) بروی محصلان باز شد ، تعداد محصلان به 4000 میرسید. اما سال جاری این تعداد به 40000 ارتقأ یافته است. اما ظرفیت های مؤسسات تحصیلات عالی فعلی محدود است و نمی تواند به امید ها و تقاضا ها فزاینده محصلان پاسخ دهد. با وجودیکه کانکور سختگیرانه برگزار می شود تا بهترین و درخشنده دانشجو را گزینش کند ، ولی از ورود هزاران جوان لایق جلوگیری بعمل می آید. این ملت تا سال 2010 میلادی باید حدود صد هزار دانشجوی واجد شرایط را آماده کند و تا سال 2014 میلادی آمادگی پاسخگویی به تقاضای یک ملیون فارغ التحصیل لیسه ها را داشته باشد. بسیاری از جوانان با صلاحیت ممکن است گزینه یی جز انتخاب مساعی غیر ماهرانه و یا پیوستن به صف بیکاران نداشته باشند. این ضایعه بزرگی برای ملت و منبع باالقوه یی برای نارضایتی مدنی است،
مسوولیت رسیدگی به این چالش ها بر عهده وزارت تحصیلات عالی است. این وزارت با طرح یک برنامه ستراتیژیک دراز مدت ، یک نظام آموزش عالی پیریزی نموده است ، در حالیکه قبلا صرف مجموعه یی از فاکولته ها و پوهنتون ها وجود داشت ، نه نظام.
بازآموزی جدی 2000 استاد موجود که 60 فیصد آنها لیسانسه اند ، آموزش یا آماده ساختن سه هزار استاد دیگر تا سال 2014 چالش دیگری است که در برابر وزارت تحصیلات عالی قرار دارد.
اندیشة نو: جناب وزیر دست اندرکاران اندیشة نو شما را که همکار دایمی و فعال آن بودید فراموش نخواهد کرد ، از شما سپاسگزار هستیم که با وجود مصروفیت های زیاد به پرسش های ما پاسخ گفتید.
پروفیسور حسنیار: تشکر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *